تولید داروهای پرخطر

تولید داروهای پرخطر (Hazardous Product)

در سال های اخیر کارخانه های داروسازی تمایل بیشتری به تولید داروهای با تیراژ کم و ارزش بالا (Low Volume-High value) پیدا کرده اند. این دسته از محصولات دارویی عمدتاً در گروه محصولات پرخطر (Hazardous Product) و در محدوده OEB 3 الی OEB 5 قرار می گیرند.

تعریف OEB و OEL

مواد مؤثره دارویی (API) می توانند حتی در غلظت های بسیار پایین در حجم معینی از هوا بر سلامت پرسنل تأثیرات شدید و غیر قابل جبران داشته باشند.

برای هر یک از مواد مؤثره دارویی بر حسب میزان Potency آنها محدوده OEL و باند OEB تعریف می شود.

Occupational Exposure Limit (OEL)

OEL میزان غلظت یک ماده مؤثره دارویی در حجم معینی از هواست که تقریبا تمام پرسنل می توانند 8 ساعت در روز یا 40 ساعت در هفته در معرض آن قرار گیرند بدون اینکه تأثیر نامطلوب و شدیدی بر سلامتی آنها داشته باشد. این غلظت بر حسب میکروگرم در متر مکعب بیان می شود.

Occupational Exposure Band (OEB)

OEB مکانیزم دقیقی برای دسته بندی کردن مواد مؤثره دارویی بر حسبت OEL آنهاست بدین ترتیب که این مواد بر حسب Potency آنها در 5 گروه (OEB1 تا OEB5) دسته بندی می شوند و برای هر یک از این دسته ها توصیه های مشخصی جهت روشهای محصورسازی (Containment) و انتقال مواد ارائه می شود. در سال های اخیر باندهای 6 و 7 نیز به این دسته بندی اضافه شده است.

الزامات تولید داروهای پرخطر

تولید داروهای پرخطر الزامات خاص خود را دارد و طراح اتاق تمیز می بایست دانش کافی در این خصوص داشته باشد و به هنگام طراحی الزامات مربوط به محدوده OEB را در نظر گرفته و از گروه محصولات تولیدی و فرآیند تولید آنها اطلاع کافی داشته باشد. سوالات مهمی که معمولاً طراحان اتاق تمیز به هنگام طراحی سایت تولید داروهای پرخطر با آن مواجه هستند عبارتند از:

آیا داروهای پرخطر الزاماً می بایست در یک ساختمان جداگانه تولید شوند؟

این مورد یکی از بحث برانگیزترین موارد طراحی است که چالش های زیادی به همراه دارد. پرواضح است که تولید داروهای پرخطر در یک ساختمان اخصاصی و کاملاً مجزا بسیار مطلوب بوده و ریسک های مربوط به آلودگی متقابل و آلودگی پرسنل را به شدت کاهش می دهد. تمایل اغلب تولید کنندگان و طراحان نیز به در نظر گرفتن ساختمان اختصاصی برای این منظور می باشد. اما آیا همیشه این امکان وجود دارد؟ در بسیاری از موارد خطوط تولید داروهای پرخطر در داروسازی هایی در حال احداث است که فضای کافی برای احداث یک ساختمان مستقل به این منظور ندارند و یا ارزیابی های اقتصادی تولید کننده را از احداث یک ساختمان جدید منصرف می کند.

واقعیت این است که مراجع و استاندارهای موجود در صنعت دارو نه تنها به طور صریح لزوم استفاده از ساختمان مجزا برای تولید داروهای پرخطر را بیان نکرده اند، بلکه استفاده از ساختمان مشترک را نیز مجاز دانسته اند. در اینجا عیناً توصیه ذکر شده در WHO TRS 957-Annex 3- GMP for Hazardous Products آورده می شود:

از طرفی سازمان غذا و داروی ایران مقررات سختگیرانه تری را در این خصوص دنبال می کند و در مجموع با توجه به ریسک هایی که به هنگام ممیزی متوجه شرکت های داروسازی می باشد، حتی المقدور در نظر گرفتن ساختمان مجزا برای تولید داروهای پرخطر توصیه می گردد.

در چه مواردی می بایست تمام یا بخشی از فرآیند تولید داروهای پرخطر در ایزولاتور انجام شود؟

در این خصوص یک دستورالعمل مشخص و بدون استثنا وجود ندارد و برای تصمیم گیری در مورد فن آوری مورد نیاز در زمینه جداسازی و محصور سازی (Barrier Technology) عواملی مانند فرآیند های تولید، نوع پوشش پرسنل، بچ سایز، میزان ماده موثره پرخطر در هر بچ و شکل محصول (Dosage Form) از موارد تعیین کننده می باشند. در حالت کلی می توان با توجه به محددوه OEB از راهنمای زیر برای تعیین فن آوری مورد نیاز استفاده کرد:

در ادامه بعضی از نکات کلیدی که در طراحی خطوط تولید محصولات پرخطر می بایست در نظر گرفته شود، آورده می شود:

با توجه به مواردی که عنوان شد، در خصوص در نظر گرفتن یا نگرفتن یک ساختمان جداگانه برای تولید داروهای پرخطر تصمیم گیری شود.
با توجه به مواردی که عنوان شد، در خصوص نحوه محصور سازی (Containment) و فن آوری مورد استفاد (Barrier Technology) تصمیم گیری شود.
برای بخش های پرخطر از هواسازهای اختصاصی استفاده نمود و محل استقرار آنها نیز از سایر هواسازها جدا گردد.
رژیم اختلاف فشار مناسب در کلیه فضاها برقرار باشد و فضاهایی که ریسک انتشار مواد موثره پرخطر دارند، نسبت به فشار اتمسفر منفی باشند.
در تعیین نوع هواسازها دقت کافی به عمل آید. استفاد از هواسازهای Full Fresh باعث کاهش مخاطره هم برای محصول و هم برای پرسنل خواهد شد. چنانچه هواساز از نوع recirculated انتخاب شود، می بایست علاوه بر مسیر رفت، در مسیر برگشت نیز از فیلتر هپا استفاده شود.
در تعیین سطح فیلتراسیون مورد نیاز و نحوه قرار گیری فیلترها دقت کافی به عمل آید.
محفظه استقرار فیلترها از نوع Bag-in Bag-out باشد.
در صورت امکان فیلتر هپا در مسیر رفت از نوع ترمینالی در نظر گرفته شود تا ریسک جریان برگشتی (Back Flow) و آلودگی متقابل را کاهش دهد.
در مواردی که هوای اگزاست شده به محیط حاوی مواد پر خطر دارویی باشد،هوای اگزاست شده می بایست از دو بستر فیلتر هپا عبور کند تا خطر انتشار مواد پرخطر در محیط اطراف در صورت پارگی فیلتر اول کاهش یابد.
در صورتی که ریسک آلودگی پوشش مورد استفاده پرسنل در بخش های پرخطر وجود داشته باشد، به هنگام خروج پرسنل می بایست از دوش هوا (Air Shower) یا دوش مه (Mist Shower) استفاده نمود.

برای جزئیات بیشتر در این خصوص می تواند راهنمای WHO TRS 957-Annex 3- GMP for Hazardous Products را از بخش دریافت ها دانلود و مطالعه نمایید.

طراحی و ایجاد اتاق تمیز دانش و تخصص ماست.